Fotografia post-mortem: anotações sobre memória e modos de representação
DOI:
https://doi.org/10.51359/2763-8693.2024.256048Palavras-chave:
fotografia post-mortem, semiótica, memóriaResumo
Este artigo busca investigar, no contexto analógico e digital, os sentidos das presenças de pessoas falecidas em fotografias, a partir de metodologia bibliográfica e analítica. Nos estudos bibliográficos abordamos os usos talismânicos das fotos, as relações metafóricas entre fotografia e morte, a função memorial fotográfica e seu papel na contemporaneidade. Na análise, associamos os conceitos semióticos dos valores das imagens através do plano da expressão e conteúdo, com os de interações culturais às quais essas imagens intermediam. Expandindo a análise, assimilamos ponderações antropológicas sobre imagens, luto coletivo e sociedade. Constatou-se que imagens post-mortem possuem padrões semânticos capazes de uma vasta ampliação da ideia da pessoa morta no seio da vida social, conquistando ainda um importante lugar de luto na cultura atual.
Referências
BELL, B. A perturbadora arte de fotografar mortos. BBC News Brasil, [S. l.], 6 jun. 2016. Disponível em: https://www.bbc.com/portuguese/geral-36461785. Acesso em: 12 mar. 2024.
BATCHEN, G. Forget me not: photography and remembrance. 1. ed. New York: Princeton Architectural Press, 2004.
BELTING. H. Antropologia da imagem. Lisboa: KKYM+EAUM, 2014.
BRACCHI, D.; SOARES, P. O projeto Marcados, de Claudia Andujar: uma discussão sobre práticas e gêneros fotográficos. InTexto, Porto Alegre, n. 45, p. 268-291, 2019. DOI: http://dx.doi.org/10.19132/1807-858320190.268-291. Disponível em: https://seer.ufrgs.br/index.php/intexto/article/view/83235. Acesso em: 12 mar. 2024.
DIAS, G. Menina comemora aniversário com foto em tamanho real do pai, morto em 2019. Uol Notícias, [S. l.], 20 out. 2020. Disponível em: https://www.newyorker.com/culture/photo-booth/photographer-who-claimed-to-capture-abraham-lincoln-ghost. Acesso em: 12 mar. 2024.
FONTANILLE, J. Pratiques sémiotiques. Paris: PUF, 2008.
FONTCUBERTA. J. La cámera de pandora: la fotografía después de la fotografía. 1. ed. Barcelona: Editorial Gustavo Gili, 2010.
GHOST: do outro lado da vida. [S. l.: s. n.], 1990. 1 vídeo (2h 6min 38s). Publicado pelo canal: YouTube Filmes. Disponível em: https://www.youtube.com/watch?v=Pa4fbJaAT_8. Acesso em: 12 mar. 2024.
GHOSTBUSTERS. Direção: Jason Reitman. Produção: Ivan Reitman. Intérpretes: Bill Murray; Dan Aykroyd; Ivan Reitman; Mckenna Grace e outros. Estados Unidos: Columbia Pictures, 2021. HBO Max. 1 filme (2h 4 min).
GRISALES, S. P. A. Fazer visíveis as perdas: morte, memória e cultura material. Tempo Social: Revista de Sociologia da USP, São Paulo, v. 28, n. 1, p. 85-104, 2016. Disponível em https://www.revistas.usp.br/ts/issue/view/8134/600. Acesso em: 12 mar. 2024.
HEIGL, A. Woman’s Wedding Photo Features ‘Angelic’ Image of 8-Year-Old Son Who Died in May: ‘I Felt His Presence’. People, [S. l.], 3 nov. 2015. Disponível em: https://people.com/celebrity/womans-wedding-photo-includes-deceased-son-via-photoshop/. Acesso em: 12 mar. 2024.
KAMILA E DIEGO FOTOGRAFIA. O Thales Bretas, esposo do Paulo Gustavo [...]. [S. l.], 17 maio 2021. Instagram: @kamilaediegofotografia. Disponível em: https://www.instagram.com/p/CO9emj6F2bk/. Acesso em: 12 mar. 2024.
KAPLAN, L. The Strange Case of William Mumler, Spirit Photographer. Minneapolis: [s. n.], 2008.
LIMA, M. Tentei colocar ele ao lado da menininha [...]. [S. l.], 19 maio 2022. Facebook: Milly Lima. Disponível em: https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1449234642190523&set=p.1449234642190523&type=3. Acesso em: 12 mar. 2024.
LINKMAN, A. Photography and death. London: Reaktion Books, 2011.
MALINOWSKA, M. Wzruszająca sesja ciążowa: na zdjęciach jest zmarły mąż. Kobieta PL, [S. l.], 3 set. 2018. Disponível em: https://www.kobieta.pl/artykul/wzruszajaca-sesja-ciazowa-kobiety-na-zdjeciach-jest-jej-zmarly-maz. Acesso em: 12 mar. 2024.
MICHALS, D. The Spirit Leaves the Body. The Met, [S. l.], 1968. Disponível em: https://www.metmuseum.org/art/collection/search/294772. Acesso em: 12 mar. 2024.
MUELLER, L.; HOLTHAUSEN, J. Memorial Facebook. Meu epitáfio é minha página. Como a mudança espaço temporal transforma as relações comunicacionais. In: CONGRESSO BRASILEIRO DE CIÊNCIAS DA COMUNICAÇÃO, 36., 2013, Manaus. Anais [...]. Manaus: Intercom, 2013. p. 1-15. Disponível em: http://www.intercom.org.br/papers/nacionais/2013/resumos/R8-0658-1.pdf. Acesso em: 12 mar. 2024.
NEGRÃO, M. V. N. Iluminando os mortos: um estudo sobre o ritual de homenagem aos mortos no Dia de Finados em Salinópolis-Pará. Ponto Urbe: Revista do Núcleo de Antropologia Urbana da USP, São Paulo, n. 24, p. 12-13, 2019. DOI: https://doi.org/10.4000/pontourbe.6404. Disponível em https://journals.openedition.org/pontourbe/5956. Acesso em: 12 mar. 2024.
PETERS, T. Mom pays touching tribute to deceased partner in photo shoot. Today, [S. l.], 7 mar. 2016. Disponível em: https://www.today.com/parents/mom-pays-touching-tribute-deceased-partner-photo-shoot-t78401. Acesso em: 12 mar. 2024.
PIEPENBRING, D. The Photographer Who Claimed to Capture Abraham Lincoln’s Ghost. The New Yorker, [S. l.], 27 out. 2017. Disponível em: https://www.newyorker.com/culture/photo-booth/photographer-who-claimed-to-capture-abraham-lincoln-ghost. Acesso em: 12 mar. 2024.
PIETROFORTE, A. V. Semiótica visual: os percursos do olhar. 3. ed. São Paulo: Contexto, 2017.
SANTOS, M. L. M. Um problema na distinção entre sentenças contrárias e contraditórias. In: CONGRESSO INTERNACIONAL DA ABRALIN, 6., 2009, João Pessoa. Anais [...]. João Pessoa: Abralin, 2009. p. 2323-2328. Disponível em: http://www.leffa.pro.br/tela4/Textos/Textos/Anais/ABRALIN_2009/PDF/Maria%20Leonor%20Maia%20dos%20Santos.pdf. Acesso em: 12 mar. 2024.
SILVA, C. Olá, pessoal, tudo bem? [...]. [S. l.], 19 maio 2022. Facebook: Claudia Silva. Disponível em: https://www.facebook.com/groups/editapramimm/posts/5087691491327561. Acesso em: 12 mar. 2024.
SONTAG, S. Sobre fotografia. 1. ed. São Paulo: Companhia das Letras, 2004.
THE COURTLAUD. God the Father. Art UK, London, 2023. Disponível em: https://artuk.org/discover/artworks/god-the-father-207087. Acesso em: 12 mar. 2024.
VEJA SP. Mãe recria ensaio fotográfico da família com imagem do marido que morreu sem conhecer o filho. Veja São Paulo, São Paulo, 14 set. 2016. Disponível em: https://vejasp.abril.com.br/coluna/pop/mae-recria-ensaio-fotografico-da-familia-com-imagem-do-marido-que-morreu-sem-conhecer-o-filho/. Acesso em: 12 mar. 2024.
ZEZIMA, K. When Soldiers Go to War, Flat Daddies Hold Their Place at Home. The New York Times, New York, 30 set. 2006. Disponível em: https://www.nytimes.com/2006/09/30/us/30daddy.html. Acesso em: 12 mar. 2024.
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Copyright (c) 2024 Cartema

Este trabalho está licenciado sob uma licença Creative Commons Attribution 4.0 International License.









